De Armeense genocide Op 24 april 1915

Armenia · Wijs Geregistreerd op: 2006-07-13 Hoev-heid punten: 10998 Woonplaats: Armenia

Armenian_Genocide_Map-en.svg;

Armeense genocide 1915
Vanavond bij Holland Doc: Het land van mijn grootouders (Ned. 2 - 22.50u.)
Genocide-herdenking Jerevan 2005 Genocide-herdenking Jerevan 2005: spandoek met portretten van de laatste overlevenden Vandaag wordt de Armeense genocide uit 1915

Genocide-herdenking Jerevan 2005 Genocide-herdenking Jerevan 2005: spandoek met portretten van de laatste overlevenden Vandaag wordt de Armeense genocide uit 1915 herdacht. In dat jaar werden naar schatting 1 miljoen Armeniërs vermoord die in Turkije woonden. Ter gelegenheid van deze herdenking zendt HollandDoc vanavond een documentaire uit waarin een jonge Turks/Nederlandse onderzoeker en een Armeense kleinzoon van een overlevende op zoek gaan naar de door Turkije nog steeds officieel ontkende misdaad.

Een reis langs herinneringen aan de Armeense genocide

Deze spannende roadmovie leidt tot diep in Turkije, op zoek naar sporen die ook nu nog getuigen van de Armeense genocide (1915-1916). Hoofdpersoon is de jonge Turks-Nederlandse wetenschapper Ugur Üngör (2

. Hij doet promotieonderzoek naar de Armeense genocide en stuit daarbij op een boek van Vahram Goekjian. Deze overleefde als jongeman de genocide en tekende zijn verhaal op in een boek. Üngörs reisgenoot is filmmaker Alexander Goekjian (36), de kleinzoon van Vahram. Via zijn grootvader is hij onlosmakelijk verbonden met het lot van de Armeniërs in Oost-Turkije. De filmmaker en de onderzoeker reizen samen af naar het gebied waar de familie Goekjian eeuwenlang leefde: Kozan in Oost-Turkije. Regisseur Kay Mastenbroek volgt hen met een tweede camera voor de ‘making of’’. Hij brengt vooral in beeld welke spanningen de nieuwsgierige vragen van het tweetal oproepen bij lokale overheden, maar ook binnen het Turks-Armeense filmteam.

De film voert langs een aantal historische plaatsen die in de geschiedenis van de Armeense genocide van groot belang zijn. Zo zijn in de Turkse hoofdstad Ankara de documenten te vinden die de betrokkenheid van de Turkse overheid bij de genocide bewijzen. De reis voert ook langs Erzincan, de geboorteplaats van Ugur Üngör. Hier kreeg hij van zijn grootvader te horen dat de genocide op de Armeniërs daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Tot die tijd was hij, zoals de meeste Turken, een ‘milde ontkenner’ ervan. In Zimara proberen Goekjian en Üngör de geschiedenis van de vervolging van de Armeniërs te reconstrueren, die uiteindelijk zou leiden tot een massamoord in de Eufraat en aan de oevers van het Hazar Meer. Diep verborgen in het labyrint van de oude binnenstad van de ‘Koerdische hoofdstad’ Diyarbakir staan de restanten van de grootste Armeense kerk van Oost-Turkije, een stille getuige van wat eens was. In Kozan gaan Goekjian en Üngör op zoek naar het geboortehuis van Alexanders grootvader.

Vanwege de halsstarrige ontkenning van de Armeense genocide door de Turkse overheid moet het filmteam de hele reis op zijn tellen passen. Ook ontstaat er onenigheid tussen Üngör en Turkse leden van het filmteam, die zijn voortdurende kritiek op hun geboorteland niet kunnen waarderen. De reis eindigt in Izmir, waar Vahram Goekjian in 1922 via het laatste vluchtelingenschip aan de Turkse soldaten ontsnapte. Voor Goekjian en Üngör is Izmir de plek waar ze de balans opmaken: hoe belangrijk is het verleden van hun grootouders voor hen? En wat is voor hen de betekenis van de geschiedenis van een volk, waarmee ze voor altijd een band zullen hebben?

Regie: Alexander Goekjian en Kay Mastenbroek
Producenten: Electrical Films en Zelovic Productions

Armenia · Wijs Geregistreerd op: 2006-07-13 Hoev-heid punten: 10998 Woonplaats: Armenia

ARARAT

Armenia · Wijs Geregistreerd op: 2006-07-13 Hoev-heid punten: 10998 Woonplaats: Armenia

Achtergrond
Sinds 1454 maakte Armenië deel uit van het Ottomaanse Rijk. Dit rijk raakte in de loop van de achttiende en negentiende eeuw langzaam in verval. In de verschillende Russisch-Turkse oorlogen had het rijk steeds meer terrein verloren aan Rusland. Ook in het Middellandse Zeegebied verloor het rijk gebieden en invloed. Sinds het Verdrag van Küçük Kaynarca van 1774 stonden de Armeens orthodoxe christenen in het Ottomaanse Rijk onder bescherming van Rusland.

Eind negentiende eeuw was het rijk sterk beïnvloed door Westerse ideeën over nationalisme en patriottisme. Deze ideeën ondermijnden de structuur van millets, de verschillende geloofsgemeenschappen, van het Ottomaanse rijk. Op de Balkan vochten de verschillende christelijke groeperingen voor hun onafhankelijkheid en na de onafhankelijkheid van Bulgarije (1878) werd het duidelijk dat wellicht ook voor de Armeniërs onafhankelijkheid mogelijk was. De overwegend Armeens-orthodoxe Armeniërs kwamen in opstand tegen de islamitische Ottomanen, mede door ophitsing van de kant van Rusland. Bij pogroms, die plaats vonden met oogluikende toelating of misschien zelfs aanmoediging door sultan Abdul Hamid II, werden tussen 1894 en 1896 vele tienduizenden Armeniërs vermoord. Honderdduizenden Armeniërs vluchtten in de jaren daarop naar het buitenland, waardoor de Armeense diaspora verder toenam.

Naast buitenlandse bemoeienis woedde er ook voortdurend een binnenlandse machtsstrijd. In 1908 greep in Turkije de Jong-Turkse revolutie met een machtsovername plaats door de Unionisten of Jonge Turken. In 1913 pleegde de extremistische vleugel van de Unionisten een nieuwe staatsgreep. Een triumviraat, bestaande uit de officieren Talaat Pasja, Enver Pasja en Djemal Pasja vestigde een repressieve dictatuur, gestoeld op een agressief Turks nationalisme. De machtsovername van 1908 werd aanvankelijk door de Armeniërs gesteund. Spoedig bleek echter dat in het nieuwe Turkije, dat de Jong-Turken voor ogen stond, voor de Armeniërs geen plaats was. De Jong-Turken droomden van een groot aaneengesloten Turks rijk, dat zich uitstrekte van de Balkan tot Centraal-Azië, waarin alle Turkssprekende volkeren verenigd zouden zijn. In deze beweging, pan-Turkisme geheten, was geen plaats voor de Armeniërs en andere niet-Turkse volkeren. De Armeniërs die immers geografisch precies tussen de verschillende Turkse broedervolkeren in leefden, vormden opeens de voornaamste belemmering voor dit pan-Turkisme.

Het is dit samengaan van buitenlandse inmenging en intense binnenlandse machtsstrijd, aangewakkerd door een extreem-nationalistische ideologie, die de Armeniërs uiteindelijk de das hebben omgedaan.

Uitbreken Eerste Wereldoorlog
Tijdens de Eerste Wereldoorlog koos het Ottomaanse Rijk de kant van de Centrale Mogendheden (Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Bulgarije) waardoor het in oorlog raakte met de Entente (Rusland, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk).

De Armeniërs wensten hun onafhankelijkheid te verwerven tijdens de Eerste Wereldoorlog. Armeense leiders sloten daartoe verdragen met de Britten en de Russen. Deze verdragen hielden in dat uit de oostelijke Ottomaanse provincies een onafhankelijk Armenië zou worden gevormd.

Rondom de frontlinie in Oost-Anatolië woonden veel Armeniërs en een deel van Armenië viel al geruime tijd onder Russisch bestuur. Het Russische leger had in 1915 in totaal zeven Armeense vrijwilligersbrigades en vocht er de Kaukasuscampagne uit met de Ottomanen.

Daarnaast waren verschillende Armeense guerrillaorganisaties actief. Ook kwamen verschillende groepen Armeniërs in opstand tijdens de Armeense Revolutie, onder andere in de steden Van en Zeytun (Süleymanli).
Historici zijn van mening dat paniek een niet te onderschatten directe drijfveer vormde voor de daders van de genocide. Bronvermelding gewenst In het voorjaar 1915 zat het Ottomaanse Rijk in de tang:

In het westen startte een offensief van de Geallieerden bij de Dardanellen om een toegang tot de Bosporus te verwerven.
In het oosten liep in januari een Ottomaanse aanval tegen de Russen bij Sarikamisj (Oost-Anatolië) op een volledige nederlaag uit.
De Britten rukten daarbij op naar Bagdad.
Het besluit tot het massaal verplaatsen van Armeniërs nam men in deze benarde omstandigheden. Het moest een snelle, grondige en "definitieve oplossing" forceren. De directe aanleiding tot het bevel was een opstand onder de Armeniërs in april 1915 in de oostelijk gelegen stad Van.

De genocide
Op 24 april 1915 werden honderden tot enkele duizenden leden van de Armeense elite zonder enkele vorm van proces vermoord in Constantinopel (Istanbul). Deze dag wordt nog altijd herdacht door de Armeniërs als het begin van de volkerenmoord.

Hierna besloot het Ottomaans regime officieel alle Armeniërs te deporteren naar de zuidelijke provincie Syrië, dat toen nog deel uitmaakte van het Ottomaanse Rijk. De deportatie had echter in wezen geen bestemming, maar was in eerste instantie georganiseerd richting de stad Aleppo in het huidige Syrië en van daar uit naar de Der el-Zor-woestijn. Er werden waarschijnlijk 25 grote concentratiekampen opgezet onder de leiding van de rechterhand van Talaat Pasja, Sükrü Kaya, waarvan de meeste lagen op de huidige Syrische en Iraakse grenzen en waarvan sommige alleen dienden als doorvoerkampen. Het grootste deel van de kampbewaarders bestond uit Armenen.

Bepaalde categorieën Armeniërs werden vrijgesteld van deportatie: katholieken, protestanten, spoorwegarbeiders en leden van de krijgsmacht werden niet gedeporteerd. Ook uit Istanbul en Izmir werden geen Armeniërs gedeporteerd.

Er was niet gezorgd voor eten of drinken voor de Armeniërs tijdens de tochten van de verschillende delen van het land naar Syrië. Volgens ooggetuigen en historische documenten bezweken Armenen op de marsen naar het hedendaagse Syrië aan dorst, honger of werden doodgeranseld of -geschoten door de begeleidende Turkse gendarmerie. Voorts werden Armeense vrouwen en meisjes onderweg regelmatig verkracht. Andere Armeniërs, volgens de Britse historicus Martin Gilbert de meerderheid van de slachtoffers, werden in of nabij hun woonplaatsen vermoord. [4] Niet het Turkse leger maar de door Behaeddin Shakir opgezette "Speciale Organisatie" - een militie binnen de Osmaanse regeringspartij - had in die massaslachtingen een centrale rol. Deze laatste bestond uit onder meer Koerdische stammen en vrijgelaten misdadigers die onder direct gezag van de partij stonden.

Volgens Akçam in zijn boek "A Shameful Act", werden deze milities gestationeerd langs de deportatieroute met het enige doel zo veel mogelijk Armeniërs om te brengen. De plaatselijke bevolking, alzo betrokken in het complot, werd daarnaast aangemoedigd om de woningen van de gedeporteerden te plunderen. Daarbij stond op helpen onderduiken van Armeniërs de dood met de strop. Plaatselijke gezagdragers en de moslimbevolking steunden allerminst unaniem de omstreden beslissing van het driemanschap.

Samenvatting van de gebeurtenissen van 1915
januari: Het Ottomaanse leger lijdt bij Sarikamisj een zware nederlaag tegen de Russen
februari: Brits offensief bij Gallipoli om de toegang tot de Bosporus te verwerven.
april: Armeense opstand in Van. Het bevel tot deportatie wordt gegeven van Armeniërs uit de oostelijk gelegen provincies. Op 24 april wordt een groot deel van de Armeense elite in Istanbul opgepakt, weggevoerd of vermoord.
mei: De Britse, Franse en Russische regeringen waarschuwen dat ze de Ottomaanse leiders persoonlijk verantwoordelijk zullen stellen voor de bloedbaden
zomer 1915: start van deportaties en moordpartijen van Armeniërs in de binnenlanden en aan de Middellandse-Zeekust.
september: uitvaardiging wet voor de onteigening van de bezittingen van de weggevoerden.

Na afloop van de Eerste Wereldoorlog
Na de wapenstilstand van 1918 en het aftreden van Talaat Pasjas regering stelden de nieuwe Turkse machthebbers een militaire rechtbank in om de daders te bestraffen. De hoofdverdachten: Talaat, Enver en Djelal waren echter al naar Duitsland gevlucht. Talaat en Djemal werden later door Armeense activisten vermoord; Envar stierf tijdens nieuwe militaire avonturen in Centraal-Azië.

In mei 1918 werd het onafhankelijke Armenië gesticht. Dit rijk vocht aan de zijde van de geallieerden. De noordoostelijke provincies van het Ottomaanse Rijk werden aan Armenië toegevoegd.

In 1920 vocht Armenië met Turkije de Turks-Armeense Oorlog uit. De Ottomanen zagen de samenwerking van de Armeniërs op Ottomaans grondgebied als verraad, te meer omdat ze eerst hadden verklaard neutraal te blijven in de oorlog. Met de overgave van de Ottomanen werden de grenzen van het nieuwe Armenië bekrachtigd in het Verdrag van Sèvres van 1920. Daar dit verdrag feitelijk het einde van een Turkse staat op Anatolië inhield [5] werd het door de Turken niet geaccepteerd. Westelijk deel Anatolië werd aan de Grieken gegeven, zuidelijke delen kwamen onder Italiaans, Brits en Frans controle. Onder leiding van Mustafa Kemal Pasja werd daarom strijd gevoerd om de heerschappij over Anatolië. Zowel de Grieken als de andere koloniale bezetters werden verslagen. In het Verdrag van Lausanne (1923) werd de Turkse souvereniteit over geheel Anatolië door andere staten erkend. Dit leidde tot de stichting van de Turkse republiek en de afschaffing van het sultanaat.